การประเมินแบบผสมผสานเชิงก่อรูปของห้องปฏิบัติการปัญญาประดิษฐ์แห่งชาติของบริการสุขภาพแห่งสหราชอาณาจักร (NHS AI Lab)

สรุป

ทั่วโลกตอนนี้ระบบสุขภาพกำลังเดินหน้าลงทุนกับเทคโนโลยี ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อยกระดับความปลอดภัย คุณภาพ และประสิทธิภาพของการดูแลสุขภาพ แต่ส่วนใหญ่ยังเป็นแค่โปรเจกต์เล็กๆ หรืออยู่ในขั้นทดลองในพื้นที่จำกัด เหมือนกับที่ NHS England และกรมสาธารณสุขในอังกฤษ (DHSC) ตั้ง AI Lab ขึ้นในปี 2019 เพื่อเร่งการนำ AI มาใช้ในระบบสุขภาพอย่างปลอดภัย งานวิจัยนี้เลยมาเจาะลึกด้วยวิธีผสมผสาน วิเคราะห์เอกสารเยอะถึง 1,021 ชิ้น พร้อมสัมภาษณ์คนที่เกี่ยวข้องอีก 85 คน

ผลที่ได้คือ AI Lab มีบทบาทสำคัญมากๆ ในการกำหนดนโยบาย กฎระเบียบ และพัฒนาศักยภาพ AI ในระดับประเทศ ทำให้สหราชอาณาจักรกลายเป็นผู้นำทางด้านนี้ในโลก แม้จะก้าวหน้า แต่ก็เจอปัญหาเรื่องวัตถุประสงค์ที่เปลี่ยนไป ความพร้อมของทรัพยากร และความไม่ลงตัวของระบบกับความต้องการที่แท้จริง บางเทคโนโลยี AI ก็ช่วยให้การทำงานในโรงพยาบาลดีขึ้นอย่างชัดเจน เท่าที่ AI Lab ได้ลองทำมา เราได้เห็นบทเรียนสำคัญเรื่องปัจจัยทางสังคมและองค์กร ช่องว่างของการขยายผล และความจำเป็นที่ต้องมีการประสานงานแบบยาวๆ เพื่อให้ AI เป็นประโยชน์จริงในระบบสุขภาพและสังคม

บทนำ

NHS AI Lab ก่อตั้งปี 2019 ด้วยงบประมาณเริ่มต้น 250 ล้านปอนด์ เป้าหมายคือช่วยให้โรงพยาบาลและคลินิกต่างๆ สามารถนำเทคโนโลยี AI ไปใช้งานได้ดีและปลอดภัย โดยเฉพาะสายงานอย่างรังสีวิทยาและการวินิจฉัย แม้บางอย่างอาจยังช้าและกำลังลองผิดลองถูก แต่ AI Lab คือหนึ่งในโปรเจกต์ระดับชาติที่ไม่ใช่แค่ทำวิจัยเบื้องต้น แต่จริงจังกับการเอา AI ไปใช้จริงและขยายผลในระบบสุขภาพแบบจริงจัง ซึ่งถือว่าพิเศษและใหญ่กว่าที่อื่น

ตอนที่เปิดตัว AI Lab ก็อยู่ในกระแสที่หลายประเทศกำลังขับเคลื่อนกลยุทธ์ AI ของตัวเอง ทั้งการตั้งเงินทุนวิจัย จัดสถาบันใหม่ๆ และหาหนทางร่วมมือระหว่างภาคส่วน AI Lab ตั้งเป้าชัดเจนว่าจะเปลี่ยนแปลงระบบสุขภาพตั้งแต่ระดับบุคลากร ตลาดจนถึงการกำกับดูแลกฎระเบียบ

โครงสร้างพื้นฐานที่ AI Lab ลงทุนก็มีของเด็ดๆ เช่น ฐานข้อมูลภาพรังสีดิจิทัล National COVID-19 Chest Imaging Database (NCCID) และแพลตฟอร์มสำหรับทดลองนำ AI ไปใช้จริง AI Deployment Platform (AIDP) พร้อมให้รางวัลสนับสนุนโปรเจกต์ AI ในงาน AI in Health and Care Awards ที่ช่วยให้สินค้าที่พัฒนาแล้วทั้งช่วงเริ่มต้นและพร้อมตลาดเกิน 86 โครงการ นอกจากนี้ยังทำงานด้านนโยบายและจริยธรรม AI ด้วย

ช่วงเวลานั้น AI เชิงสร้าง (generative AI) ยังโตไม่มากและแทบไม่มีเครื่องมือที่ผ่านการอนุมัติให้ใช้จริงในทางการแพทย์ แต่ AI Lab ก็ขยับตามเทคโนโลยีอย่างใกล้ชิด

ผลการประเมิน

ทีมผู้วิจัยสัมภาษณ์คน 85 คน ทบทวนเอกสารกว่า 1,000 ชิ้น และสังเกตการณ์อีก 12 ครั้ง พบว่า AI Lab เป็นโครงการที่กล้าทำของใหม่และเน้นให้เกิดนวัตกรรมจริง สร้างแรงกระตุ้นนำ AI ที่ผ่านการพิสูจน์แล้วสู่การใช้งานจริงในวงกว้าง แต่ก็เจอปัญหาจากความตั้งใจที่หลายด้านและบางทีขัดแย้งกัน เช่น จะพัฒนาเทคโนโลยีใหม่หรือจะเอาที่มีอยู่แล้วมาใช้ให้แพร่หลาย

ปัจจัยอื่นที่กระทบคือการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและสภาพแวดล้อมภายนอก มีคนบริหารและนักการเมืองหลายยุคที่มอง AI ต่างกัน รวมถึงตอนปี 2022 ที่มีการตัดงบทำให้ AI Lab ต้องปรับโฟกัสไปที่ผลลัพธ์ที่วัดได้จริง และยังพบว่า NHS มีระบบจัดซื้อจัดจ้างหลายแบบ ขาดเส้นทางชัดๆ ในการซื้อ AI หลังจบช่วงทดลอง

นอกจากนี้ การขาดการมีส่วนร่วมของคนทำงานหน้างาน และความเร่งรีบทำให้บางนวัตกรรมไม่ตอบโจทย์ของระบบจริง

ในรอบ Phase 4 ที่เน้นสนับสนุนเทคโนโลยี AI ที่ได้รับการอนุญาตใช้ในตลาดแล้ว ยังขาดข้อมูลหลักฐานชัดเจนสำหรับการซื้อในวงกว้าง จากโครงการ 10 ตัวที่มีรายงานพบว่ามีความหลากหลายในการวัด ผลตอบแทนจากการลงทุน (RoI) บางโครงการช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและผลลัพธ์ระยะยาว เช่น โครงการที่เพิ่มการรักษาและพัฒนาวิธีจัดการโรคในรังสีวิทยา

ส่วน Phase 3 มีโครงการที่ทดลองใช้ในระบบจริงหลายแห่ง แม้บางโปรเจกต์เจอปัญหาจากสภาพแวดล้อมในคลินิกที่เปลี่ยนไปและขาดการบูรณาการที่เหมาะสม การขยายผลเทคโนโลยี AI ยังไม่เป็นระบบชัดเจน และงบหลังจบโปรเจกต์ก็น้อยเกินไป

บทสรุปและข้อเสนอแนะ

โดยรวม AI Lab ถูกมองว่าเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญซึ่งช่วยเปิดประตูให้ AI ก้าวเข้ามาในระบบสุขภาพของอังกฤษ สร้างความตระหนักและรวบรวมหลักฐาน พร้อมนำพาการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ แม้ว่าจะต้องเจอกับความยุ่งยากของสภาพแวดล้อมที่ซับซ้อน การเปลี่ยนผู้นำ และงบประมาณจำกัด AI Lab ก็วางรากฐานที่จะให้ AI ถูกใช้ในทางที่ปลอดภัยและมีประสิทธิผลในอนาคต

บทเรียนที่สำคัญคือ

• ตั้งฐานข้อมูลและข้อมูลเบื้องต้นให้ชัดเจนก่อนเริ่มทำจริง
• สร้างเครือข่ายผู้เกี่ยวข้องที่หลากหลาย ทั้งผู้พัฒนา ผู้ใช้ บริการ นโยบาย และกฎระเบียบ
• โฟกัสไปที่การขยายผลและความยั่งยืนในระยะยาว มากกว่าแค่ทดลอง
• รักษาจริยธรรมและความปลอดภัยในการใช้งาน AI

นอกจากนี้ ต้องมีความเป็น ผู้นำดิจิทัล ที่แข็งแกร่ง พัฒนา ทักษะ และสร้าง วัฒนธรรมองค์กร ที่สนับสนุนการใช้ AI รวมถึงการติดตามประเมินผลอย่างต่อเนื่องหลังนำ AI มาใช้เพื่อให้ความเสี่ยงต่ำและบริการดีที่สุด

ที่สำคัญคือการเปลี่ยนแปลงใหญ่จะมาจากการออกแบบบริการใหม่ที่มุ่งเน้นการจัดการประชากรและการป้องกัน มากกว่าการทำงานอัตโนมัติทีละส่วน ซึ่งต้องอาศัยความร่วมมือและสื่อสารกันตลอดในระบบสุขภาพ

สรุปง่ายๆ ว่า NHS AI Lab ได้วางพื้นฐานให้สหราชอาณาจักรก้าวขึ้นเป็นผู้นำโลกด้าน AI ในระบบสุขภาพ แต่ยังเหลืองานอีกเยอะในการพา AI ไปใช้อย่างแท้จริงและยั่งยืน

ที่มาของข้อมูล